Met onze SPEELS-methode leg je positief en persoonsgericht contact met mensen met dementie
De SPEELS-methode is ontwikkeld door Hanneke van de Pol en Freya Flach op basis van hun ervaring in het omgaan met mensen met een haperend brein, en technieken uit het improvisatietheater. Zorgprofessionals, mantelzorgers en vrijwilligers die werken volgens deze methode ervaren minder werkdruk en meer zorgplezier.
Zeg JA en kies voor connectie in plaats van correctie
Want de enige manier om contact te maken met mensen met dementie is door aan te sluiten bij hún belevingswereld. Door hun haperende brein kunnen zij dat immers niet meer doen bij onze.
Wist je dat iemand met dementie zo’n 80% van de dag gecorrigeerd wordt? "Nee, meneer Jansen, dat mag niet". "Nee, mevrouw Pieterse, uw man is overleden." Door onze voortdurende focus op wat klopt en wat niet, worden mensen vaak onzeker, verdrietig en soms opstandig.
SPEELS is gebaseerd op wat iemand nog wél wil en wél kan. En daarvoor moet je zowel contact maken als in contact blijven met die persoon. Hieronder leggen we je de methode uit. Maar eerst nog even dit:
Omgaan met iemand met dementie kan lastig zijn.
Ook mooi en ontroerend, maar vaak genoeg ook enorm lastig, zeker als je te maken krijgt met onbegrip of opstandigheid. Ondanks je goede wil en goede bedoelingen. Wij weten dat je je best doet om tijdens zorgmomenten contact te leggen. In gesprekken of tijdens het wassen en aankleden.
Dat het dan soms misgaat, komt meestal doordat het contact toch verbroken werd. Niet door jouw schuld! Dat is vooral een natuurlijk gevolg van de ziekte dementie, waar niemand iets aan kan doen. Jij niet, en degene die je verzorgt ook niet. Het enige wat jij kan doen, is doorgaan met contact maken. Dat is wat je leert met SPEELS.
Of denk je nu: ik heb geen tijd voor SPEELS?
We weten dat er in je werk veel van je gevraagd wordt. De werkdruk is hoog. Pff, en dan moet je weer iets nieuws leren. En ook als naasten ligt er enorm veel op je bordje.
SPEELS levert je tijd op!
Het is namelijk helemaal niet moeilijk: JA zeggen. Het enige wat tijd kost is de knop in je hoofd omzetten, om van nee naar JA te gaan. Daarna gaat het vanzelf.
Dan win je juist tijd doordat de zorg en omgang soepeler (en gezelliger) verloopt omdat bijvoorbeeld mevrouw Alberts zich niet meer verzet bij het aankleden.
SPEELS-methode in een notendop
Zes letters. Zes belangrijke vaardigheden in het contact leggen en onderhouden met mensen met dementie, waarvan er één de allerbelangrijkste is:
JA zeggen. Voluit JA.
Sluit aan bij de belevingswereld van de mens met dementie
‘JA zeggen’ betekent meegaan in wat er gebeurt. Zonder jouw JA is er geen contact.
Mevrouw Luitink loopt vloekend en scheldend over de gang. De zorgverlener probeert mevrouw te laten stoppen en af te leiden. Maar wat als ze mevrouw erkent in het gevoel. Ja wat een rotdag hè? Of misschien nog wel beter, even flink mee te schelden.
Beweeg mee met de persoon
Mensen met dementie leven in het hier en nu, of dat nu in jouw realiteit is of in een hele andere. Als je vasthoudt aan je eigen (werk)planning leidt dat vaak tot conflicten. Ook heeft het haperend brein langer de tijd nodig om prikkel.
De heer Jaspers ligt om 9.30 uur nog lekker te soezen in bed. Het is tijd om hem te wassen, maar hij heeft er geen zin in en verzet zich. Wat als je je toch aanpast aan zijn ritme, en hem later nog ’s opzoekt?
Ga mee in het verhaal
Iemand met een haperend brein kan in een andere realiteit leven. Of het nu waar is of niet, je hoeft niet alles te corrigeren. Zeker niet als er met die werkelijkheid geen gevaar is.
Mevrouw Barendse vraagt steeds opnieuw wanneer moeder komt. Telkens hoort ze dat haar moeder dood is, wat ze vervolgens weer vergeet. Wat ze niet vergeet, is het verdriet. Dat blijft bij haar hangen.
Help de ander aanhaken op een activiteit of gespreks-onderwerp.
Zelf in actie komen of vragen beantwoorden is vaak lastig voor iemand met dementie. En een vraag kan ook nog eens fout beantwoord worden. Dat kan onzeker maken.
Eind van de middag wordt mevrouw Van Klaveren altijd onrustig. Ze was huisvrouw met een groot gezin. Een vrijwilliger gaat naast haar onhandig aardappels schillen. Binnen no-time neemt mevrouw Van Klaveren het al mopperend maar innig tevreden over.
Vraag je steeds af wat iemand echt bedoelt met wat hij of zij zegt en doet.
Als iemand probleemgedrag vertoont, mist hij misschien veiligheid en geborgenheid. Wat kan je doen om die wel te laten ervaren?
De heer Pieters roept de hele tijd dat hij naar huis wil, naar zijn moeder. De zorgverlener gaat bij de heer zitten en slaat een arm om hem heen. Op deze manier zorgt ze voor de veiligheid die meneer eigenlijk nodig heeft.
Niemand is volmaakt. Jij mag falen, je collega mag falen.
Door fouten te maken leer je. Jouw persoon met dementie mag zéker falen. Want dat is een volwassen mens die wij niet hoeven te corrigeren (zolang er geen gevaar voor zichzelf of omgeving is).
Mevrouw Zegers veegt na het eten haar mond af aan het tafelkleed. Als ze berispt wordt, gaat ze huilen. Maar ze doet er niemand kwaad mee en het tafelkleed gaat toch in de was.
Achtergrond SPEELS
De SPEELS-methode leert je hoe je op een persoonsgerichte en positieve manier echt contact maakt en onderhoudt met mensen met dementie. Met SPEELS maak je gelijkwaardig contact en krijg je makkelijker aansluiting bij de wensen en behoeftes van mensen met dementie. Voor zowel hen als de zorgverleners verloopt het contact prettiger en minder belastend.
Improvisatietheater
De praktische contacttechnieken van SPEELS vinden hun basis in het improvisatietheater (impro). Dat is een theatervorm waarbij spelers zonder script de toneelvloer op stappen. Daar creëren ze spontaan samen een verhaal. Elke keer weer anders.
Bij impro draait alles om contact maken met de andere spelers. Alleen dan kun je samen spelen en een goed verhaal neerzetten. Om dat contact te kunnen leggen, oefenen spelers specifieke vaardigheden. De belangrijkste daarvan is JA zeggen tegen je medespeler, wat hij of zij ook doet. Als je dat niet doet, valt het spel stil. Impro is dus vooral ‘in het moment’ reageren en meebewegen met wat er gebeurt.
Impro en dementie
Freya, een van de initiatiefnemers van Zeg JA bij dementie, werkte jaren in de ouderenzorg, onder andere met mensen met dementie. Daarnaast was zij veel bezig met improvisatietheater. Op een dag viel bij haar het kwartje, en zag Freya de grote overeenkomsten tussen impro en de zorg voor mensen met dementie.
In beide draait het immers om contact en in beide moet je improviseren. Geen mens is hetzelfde. Geen dag is hetzelfde. Het enige wat je zeker weet is dat er steeds iets onverwachts gebeurt. En dat het belangrijk is dat je in contact blijft met je medespeler of met jouw persoon met dementie.
Freya Flach en Hanneke van de Pol hebben in 2019 samen de SPEELS-methode ontwikkeld.
Wij geloven dat meer begrip begint met anders kijken
SPEELS en training Zeg JA bij dementie
In de training Zeg JA bij dementie leren zorgprofessionals en mantelzorgers de SPEELS-methode in te zetten in de praktijk. Want in de omgang en zorg bij mensen met dementie kun je de contacttechnieken uit impro goed gebruiken. Ook daar is geen scenario en doen je ‘medespelers’ allerlei onverwachte dingen. Gelukkig kun je deze impro-vaardigheden prima trainen en oefenen tot ze zo eigen zijn, dat je er niet meer over na hoeft te denken.
Gratis e-book
In ons e-book lees je meer over de SPEELS-methode en onze training Zeg JA bij dementie.
Er is geen e-mailadres nodig. Je kunt het zo downloaden: